Kan Europa alleen federaal verder?

door John Lichfield

De nieuwe vertrouwenscrisis verdeelt Europa in twee kampen: dat van degenen die het federalistische project een nieuwe impuls willen geven, en dat van de aanhangers van een meer Britse, losse vorm van lidmaatschap. Het is moeilijk te zeggen welke oplossing de beste is. Fragmenten.

Luister eens naar de mening (enigszins vereenvoudigd en samengevat) van een doorgewinterd Europees staatsman. "De Europese Unie is dood maar lang leve Europa. Er zal nooit meer een EU-verdrag worden opgesteld. De 'hervormings'-overeenkomst die drie jaar geleden in Lissabon werd ondertekend vormde het hoogtepunt van de oude federale droom." Dit (zo gaat hij verder) is een kans, en geen mislukking: "Als we de federale mythe kunnen begraven kunnen we een slanker, maar krachtiger Europees project op poten zetten, dat gedragen wordt door de landen zelf in plaats van door Brussel. Op die manier creëren we een veel sterkere en praktischere Europese macht – een 'puissance Europe' waarmee de Europese manier van leven beschermd wordt tegen de aanvallen van een troosteloze 21ste eeuw."

Wie horen we hier? De frase "puissance Europe" verraadt het al. De doorgewinterde Europese staatsman is niet Brits, zelfs al komen zijn ideeën dicht in de buurt van die van de Britse regeringen van de afgelopen vijftig jaar. Het is een Fransman: Hubert Védrine, 63 jaar en Frans minister van Buitenlandse Zaken tussen 1997-2002 en secretaris-generaal (oftewel rechterhand) van het zeer Europees getinte presidentschap van François Mitterrand van 1991 tot 1995. Védrine brengt hier niet alleen zijn eigen mening mee naar voren maar geeft uitdrukking aan wat hij als nieuwe politieke realiteit in Europa ziet. En als een nieuw realisme.

Toekomst Europa? - best case scenario

Ruud Veltenaar

trendwatcher | bevliegeraar | voorzitter steden3hoek | spreker op Inspiriment 2011

Het Duitse parlement heeft met overweldigende meerderheid ingestemd met het verbeteren van het bail-out mechanisme EFSF (European Financial Stability Facility). Hiermee denkt deze meerderheid een regeringscrisis te hebben voorkomen. Ook verwacht het parlement hiermee in het algemeen een positieve bijdrage te hebben geleverd aan het vertrouwen in de Eurozone.

Deze tweede ronde van hervormingen is bedoeld om de condities voor de bailout leningen voor de Europese landen, die zwaar onder druk staan, te verbeteren en om snel weer nieuwe leningen te kunnen verstrekken aan deze landen, in de hoop dat het vertrouwen in de financiële markten en de EU snel terugkeert.

Fonds niet groot genoeg om problemen op te lossen 

Echter, de nieuwe, verbeterde EFSF is bij lange na niet voldoende om de toenemende problemen in de eurozone op te lossen. Deze stap moet meer symbolisch gezien worden om de hoop op een oplossing levend te houden.

Griekenland failliet | wat zijn de gevolgen?

Ruud Veltenaar,
trendwatcher | bevliegeraar | voorzitter steden3hoek.net | spreker op Inspiriment 2011

"Griekenland gaat failliet, de vraag is alleen nog wanneer." Dat zei financieel directeur Bert Bruggink van Rabobank dinsdag tegen Het Financiële Dagblad.

Bruggink zei dat naar aanleiding van de sterke koersdalingen van bankaandelen maandag. Beleggers maken zich steeds meer zorgen dat Griekenland in gebreke zal blijven bij het aflossen van zijn schulden. Ook zijn er zorgen dat kredietbeoordelaar Moody's de kredietwaardigheid van de grote Franse banken verlaagt.

Nieuwe fase aangebroken

Volgens Bruggink is er een nieuwe fase bereikt. "De vraag of Griekenland failliet gaat, is nu voorbij. De vraag is alleen nog wanneer." De financieel directeur zei verder dat "politici de sleutel in handen hebben voor deze crisis". Rabobank-bestuursvoorzitter Piet Moerland zei vorige maand nog dat de leiders van de 17 landen in de eurozone daadkrachtiger moeten optreden om de Europese schuldencrisis te bestrijden.

En nu, wat moeten we doen?

De geruchten dat Griekenland failliet gaat, doen natuurlijk al langer de ronde. Beurs-goeroe Jim Rogers heeft een goede raad voor als het zover is. "Wacht heel even, zodat de volle klap van de gebeurtenis in de koers van de euro is verwerkt en verkoop dan al je beleggingen, goud en deviezen en koop euro's."

12e Vijfjarenplan | China's 'Turning Point'

Ruud Veltenaar, 
trendwatcher | bevliegeraar | voorzitter steden3hoek.net | spreker op Inspiriment 2011 

In maart dit jaar is het twaalfde vijfjarenplan van China gepresenteerd en waarschijnlijk gaat dit plan de geschiedenis in als het meest strategische initiatief van China tot op heden. 

In de kern verandert het plan de essentie van het karakter van het model van de Chinese economie. Het plan voorziet een verschuiving van een economie die gemodelleerd is rond export en investeringen naar een economie die voornamelijk gebaseerd is op binnenlandse consumptie. Deze verschuiving heeft grote implicaties voor China en de rest van Azië en heeft zelfs invloed op de mondiale economie.

Het nieuwe plan forceert China om de kernwaarde proposities van de economie integraal te herzien. Net zoals het Vijfde Vijfjarenplan, welke de basis legde voor hervormingen eind jaren zeventig, en het Negende Vijfjarenplan, welke het startsein gaf voor de privatisering van overheidsdiensten midden jaren negentig, is het Twaalfde Vijfjarenplan revolutionair.

Lees verder, bekijk het vijfjarenmodel en reageer als u wilt.

Wat kost een euro-exit?

"De euro is geen café waaruit je zomaar vertrekt", stelde EU-president Van Rompuy deze week. Toch lijkt een vertrek van Griekenland dichter bij dan ooit. Maar wat zijn de gevolgen?

De eerste knuppel, door een regeringsleider in het hoenderhok gegooid, kwam deze week van premier Rutte. In een brief aan de Kamer stelde hij dat landen die weigeren zich aan de begrotingsregels te houden de eurozone best mogen verlaten. Op termijn zouden eurolanden, als „de ultieme sanctie”, zo’n land ook eigenhandig de muntunie uit moeten kunnen knikkeren, schreef Rutte in een aanmerkelijk stevigere versie van zijn brief voor de opiniepagina van de Financial Times. Dat eruit knikkeren van landen kan op dit moment nog niet. Volgens de regels mogen eurolanden er alleen vrijwillig de brui aan geven, al dan niet na een vriendelijk doch dringend verzoek daartoe. Een vertrek uit de euro betekent dan wel meteen einde verhaal voor het EU-lidmaatschap.

Hoewel we de afgelopen jaren hebben gezien dat de regels rond de euro zo rekbaar zijn als trekdrop – zo zouden eurolanden nooit borg staan voor elkaar, zich natúúrlijk houden aan de begrotingsregels en zou de Europese Centrale Bank écht geen staatspapier opkopen van schuldenlanden – lijkt een gedwongen vertrek uit de euro voorlopig nog een politieke brug te ver.

Griekenland moet direct uit de Europese muntunie

Volgens oud-VVD-leider Bolkestein moet Griekenland zo snel mogelijk uit de Europese muntunie. De steun kan dan wel doorgaan, maar op voorwaarde dat het land zichzelf uit de unie terugtrekt en de oude drachme weer invoert. Daarmee wordt volgens Bolkestein de fout, om Griekenland tot de eurozone toe te laten, weer hersteld. Als dit niet gebeurt, zal de eurocrsis volgens Bolkestein alleen maar erger worden.

Bolkestein zei dit zaterdag in het TV-programma Nieuwsuur. Volgens Bolkestein moeten de Grieken de drachme weer invoeren. Door een flinke devaluatie van deze munt zouden de Grieken weer makkelijker hun producten kunnen exporteren. Doormodderen is in niemands belang, ook niet in die van Griekenland.

Een keerzijde van de devaluatie is dat de buitenlandse schulden van Griekenland zullen toenemen. Volgens Bolkestein zouden eurolanden daarom de looptijd van de leningen moeten verlengen of de rente erop verlagen. Bovendien zou een deel van de schuld moeten worden kwijtgescholden.

Klik hieronder op 'Meer lezen' en bekijk ook het interview met Frits Bolkestein of op reacties als u uw mening wilt geven.

Is er toekomst voor het kapitalisme?

Ruud Veltenaar,
trend watcher | bevliegeraar | voorzitter steden3hoek.net | spreker op Inspiriment 2011
De recente bijstelling van de credit rating van diverse landen en de Europese schuldencrisis vertonen langzaam maar zeker tekenen van de aanstaande Grote Stagnatie.

De massale volatiliteit en scherpe correctie op de beurzen en huizenprijzen raken de wereldwijde financiële markten en wijzen er op dat de meeste geavanceerde economieën op de rand van een double-dip recessie balanceren. De crisis is veroorzaakt door de enorme schulden (en de handel daarin) die landen, banken maar zeker ook de consumenten tot veel te grote hoogte hebben laten oplopen en tonen aan dat we op te ruime voet hebben geleefd en de openbare sector lijkt de problemen niet meer met financiële infusen te kunnen oplossen.

Een combinatie van hoge en nog steeds stijgende olie- en grondstofprijzen, onrust in het Midden-Oosten, de schulden in de eurozone en het technische faillissement van de VS, hebben geleid tot een grote risico-aversie. Feitelijk draaien de economieën in de VS, de eurozone, in de UK en in Japan al geruime tijd hooguit stationair. Zelfs de snel groeiende opkomende markten zoals China en elders in Oost Azië en in Latijns Amerika, en de op export gerichte economieën die afhankelijk zijn van deze markten (Duitsland en het grondstofrijke Australië) ervaren flinke vertraging in economische groei.

De magie van overheidskunstjes is voorbij

Tot vorig jaar konden politici en beleidsmakers telkens een nieuw konijn uit de hoge hoed toveren waarmee een ‘zaagtand’ herstel zichtbaar werd. Fiscale stimuli, zoals het verlagen van de overdrachtsbelasting, zeer lage rente’s, het afboeken van honderden miljarden aan slechte schulden en de miljarden dollars voor reddingsoperaties en de herfinanciering van financiele instellingen zijn allemaal uitgeprobeerd, maar hebben alleen voor uitstel gezorgd. De konijnen in de hoge hoed zijn bijna uitgestorven.

Grieken winnen pokerspel met Europa

Terwijl de Griekse premier George Papandreou vecht voor zijn politieke leven, houdt de crisis in Griekenland aan en voltrekt zich aan de flanken van Europa een waar Griekse tragedie, met grote gevolgen die we ons in Europa nog lang zullen heugen. Want de Griekse schulden kunnen en zullen nooit helemaal terugbetaald worden en linksom of rechtsom draaien de burgers in Europa in de toekomst op voor de Griekse corruptie, incompetentie en voor het ontbreken van algemeen gangbare normen en waarden in het zakelijke verkeer.

Blijft het rustig in de straten van Athene?

PASOK, de partij van Papandreou is verdeeld en enkele partijgenoten eisen dat de harde voorwaarden voor de leningen worden verworpen. Hebben de Grieken hierin eigenlijk wel een keuze en hoe slim en gewiekst spelen zij het spel?

Het aanbod van Papandreou om zelf af te treden en plaatsen te maken voor een nieuwe premier met een kabinet van nationale eenheid, is mislukt en was niet meer dan een poging om de oppositie af te troeven en de bevolking de goede wil te tonen. Maar in de praktijk is en blijft Papandreou de enige die de problemen kan en moet oplossen.

Toekomst van de euro

In 1999 lanceerde de Europese Unie de euro en een Europese muntunie was daarmee een feit. Van meet af aan hebben critici erop gewezen dat de introductie van de nieuwe munt plaats vond zonder dat er sprake was van het installeren van begeleidende instituties of beleid die moesten waken over het heil en de waarde van de munt. Oké, in 1998 was de Europese Centrale Bank in werking getreden, maar daarmee was feitelijk alles gezegd.

De schuldencrisis van 2009/10 heeft de gebrekkige structuur waarbinnen de euro moet functioneren onbarmhartig bloot gelegd. De diepe crisis dwong beleidsmakers in de verschillende lidstaten van de unie om onder ogen te zien dat er op centraal niveau te weinig autoriteit was om corrigerend op te treden en lidstaten tot verantwoord gedag te dwingen. Sindsdien laait met grote regelmaat de discussie op over de toekomst van de euro en het gebied waarin deze euro als munt geaccepteerd wordt. Het Europees getalm en getouwtrek hebben er in geresulteerd dat beleggers van de euro nu een risicopremie eisen in ruil voor het aanhouden van de euro.

Drie scenario's

In de discussie over de toekomst van de euro en het eurogebied onderscheidt de Japanse investmentbank Nomura drie scenario’s. Het eerste scenario is dat van de totale break up. De muntunie houdt op te bestaan. De gevolgen van een totaal uiteenvallen, laten zich maar moeilijk raden. Lees hieronder verder en bekijk ook de video met een heldere analyse van twee professoren van INSEAD.

Macht Rusland in Europa zal toenemen door Duits kernenergiebesluit

De Toekomst van Energievoorziening

Op 30 mei annonceerde de Duitse regering dat zij zeven kerncentrales heeft gesloten na de problemen in Japan en dat deze centrales nooit meer open zouden gaan. En ze gingen zelfs nog een stap verder, door aan te kondigen dat alle kerncentrales rond 2022 gesloten zullen zijn.

Sluiting kerncentrales gaat Duitsland opbreken

Op dit moment is Duitsland ongeveer voor een derde afhankelijk van kernenergie en de maatregelen zullen op termijn een krachtenspel met vier dimensies ontketenen die bepalend zullen zijn voor de Duitse (en daarmee ook de Nederlandse) economie en loyaliteiten. Het plan in Duitsland is om kernenergie integraal te vervangen door groene (renewable) energie. Politiek en electoraal gezien is de stap begrijpelijk, maar economisch gezien zal dit verkeerd uitpakken, simpelweg omdat de ingeslagen weg financieel een doodlopende weg is. Kernenergie kost slechts een derde van windenergie en een fractie van zonne-energie. Vervanging van een derde van de totale energieproductie in slechts tien jaar is simpelweg onhaalbaar, zo niet onmogelijk.

Dit brengt ons bij de overige drie scenario's en de eerste is Frankrijk.

De val van Griekenland is onvermijdelijk

"Als Griekenland zijn schulden niet meer betaalt zal er een schok gaan door het financiële systeem en een domino-effect optreden dat lijkt op wat gebeurde toen Lehman Brothers omviel." Richard McGuire, strateeg van de Rabobank in Londen, waarschuwt in The Times voor een economische ramp.

De Eurocrisis is pas net begonnen

Het was een merkwaardig toeval. Op dezelfde dag dat de Europese Centrale Bank (ECB) de officiële rente met eenkwart procentpunt verhoogde, diende Portugal formeel een verzoek tot steun in bij het Europese noodfonds. Beide stappen maken duidelijk dat de eurozone kampt met twee totaal verschillende snelheden.